Αντικειμενα

Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης,
Η Ροτόντα ανήκει στα περίκεντρα οικοδομήματα, στο κυκλικό της σχήμα άλλωστε οφείλει και την ονομασία της. Το μνημείο, ενταγμένο στο ανακτορικό συγκρότημα της πόλης, που διατηρείται στην οδό Δημητρίου Γούναρη και την πλατεία Ναυαρίνου, κτίστηκε είτε από τον Μαξιμιανό Γαλέριο (293-311) ως ναός αφιερωμένος στους προστάτες θεούς της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής Τετραρχίας, είτε από τον Κωνσταντίνο Α΄ (306-337) ως ένα από τα μαυσωλεία (κενοτάφια/memorialhouses) της αυτοκρατορικής οικογένειας στη Ρώμη, στη Νέα Ρώμη-Κωνσταντινούπολη και στην Ισπανία. Το κτήριο, διαμέτρου 24,50μ καλύπτει ισοδιάστατος θόλος από οπτόπλινθους, που φθάνει σε ύψος τα 29,80μ. Ο κυλινδρικός τοίχος, πάχους 6,30μ, διασπάται εσωτερικά σε οκτώ ορθογώνιες κόγχες, από τις οποίες η νότια αποτελούσε την κύρια είσοδο. Τα λαμπρότερα όμως λείψανα από την πρωτοβυζαντινή φάση του μνημείου είναι τα εξαίρετης ποιότητας ψηφιδωτά. Τις φωτιστικές θυρίδες και τα εσωρράχια των καμαρών στη βάση του θόλου κοσμούν ψηφιδωτά, των οποίων ο πλούτος των θεμάτων με φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα και η λαμπρότητα των χρωμάτων εντυπωσιάζει. Στο θόλο αναπτύσσονταν οι μεγάλες συνθέσεις σε τρεις επάλληλες ζώνες. Διάφορες θεωρίες έχουν διατυπωθεί για την χρονολόγηση και την ερμηνεία του διακόσμου. Σύμφωνα με παλαιότερη άποψη, κεντρική μορφή του εικονογραφικού προγράμματος είναι ο Χριστός σε θριαμβική έλευση, οι κατεστραμμένες μορφές προφήτες, άγιοι ή άγγελοι, και οι δεόμενοι άντρες μάρτυρες της χριστιανικής πίστης μπροστά από κτήρια, τα οποία συμβολίζουν την Ουράνια ή τη Νέα Ιερουσαλήμ. Ωστόσο, η ταύτιση των μαρτύρων παραμένει υποθετική, ενώ το εικονογραφικό πρόγραμμα δεν απηχεί αποκαλυπτικές, εσχατολογικές και ευχαριστηριακές έννοιες που διέπουν τη βυζαντινή θρησκευτική τέχνη. Σύμφωνα με πρόσφατη ερμηνεία, η αριστουργηματική αυτή σύνθεση χρονολογείται το 317-324 και εξυμνεί τη θριαμβική ανάδειξη του Κωνσταντίνου Α΄ σε μονοκράτορα, δεδομένης και της σχέσης του με τη πόλη, βάσει ιστορικών στοιχείων. Η κεντρική μορφή του ψηφιδωτού ταυτίζεται με τον Κωνσταντίνο, αναλαμβανόμενο σε επουράνια δόξα από αρχαγγέλους. Οι λευκοντυμένοι άνδρες της μεσαίας ζώνης μετέχουν στη θριαμβική ανάδειξη του αυτοκράτορα, προς τιμήν του οποίου τελείται δέηση από κοσμικούς και εκκλησιαστικούς αξιωματούχους που στήριξαν τον Κωνσταντίνο στην αναστήλωση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Τα ψηφιδωτά της Ροτόντας εικονογραφούν τη σύζευξη δύο κόσμων, του ρωμαϊκού και του χριστιανικού και σηματοδοτούν τη γένεση της βυζαντινής τέχνης. Στα τέλη του 4ου – 6ο αι. η Ροτόντα μετατρέπεται σε χριστιανικό ναό. Τότε προστίθεται το ιερό βήμα, εξωτερική περιμετρική στοά και προσκτίσματα. Ο ναός, αφιερωμένος στους Αγίους Ασωμάτους ή Αρχαγγέλους, λειτούργησε στα 1525-1591 ως μητροπολιτικός. Στα 1591-1912 μετατρέπεται σε τζαμί, στο οποίο ανήκει ο μιναρές, η κρήνη, το μιχράμπ και ο ταφικός περίβολος του Hortaçi. Μετά τους σεισμούς του 1978 και έως το 1991, υπό την ευθύνη και εποπτεία της τ. 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, πραγματοποιήθηκαν αναστηλωτικές εργασίες στο μνημείο, ενώ η συντήρηση των ψηφιδωτών ολοκληρώθηκε το 2008. Η Ροτόντα, κηρυγμένο ιστορικό, διατηρητέο μνημείο, και εγγεγραμμένο στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, είναι το πιο εμβληματικό μνημείο της Θεσσαλονίκης.,
The Rotunda, named after its circular shape, belongs to the buildings with a circular ground plan. The monument was part of the city's palace complex and is now preserved on Dimitrios Gounaris Street and Navarinos Square. It was built either by Maximian Galerius (293-311) as a temple dedicated to the Roman Imperial Tetrarchy's patron gods or by Constantine I ( 306-337) as one of the mausoleums (memorial houses) of the imperial family in Rome, New Rome-Constantinople and Spain. With a diameter of 24.50m, the building is covered by an isometric brick dome, which reaches a height of 29.80m. The cylindrical wall, 6.30 m thick, is interrupted in the interior by eight rectangular bays, with the south bay forming the main entrance. However, the excellent quality mosaics are the most brilliant remains from the early Byzantine phase of the monument. The light openings and the intrados of the arches at the dome's base are decorated with mosaics, whose rich compositions with floral and geometric motifs and brilliance of colors impress. The large compositions are located on the dome in three successive zones. Various theories have been put forward about the dating and interpretation of decoration. According to an older view, the central figure of the iconographic program is Christ's triumphal entry, the ruined figures depict prophets, saints, or angels, and the praying men are martyrs for the Christian faith depicted in front of buildings symbolizing Heaven or New Jerusalem. However, the martyrs' identification remains hypothetical, while the iconographic program does not reflect the apocalyptic, eschatological, and eucharistic concepts that govern Byzantine religious art. According to a recent interpretation, this masterpiece art composition dates back to 317-324 and praises the triumphant rise of Constantine I as emperor, given his relationship with the city, based on historical evidence. The mosaic's central figure is identified with Constantine rising in heavenly glory by archangels. The men in white depicted in the middle zone take part in the emperor's triumphant rise, and supplication is made in his honor by secular and ecclesiastical officials who supported Constantine in the Roman Empire's restoration. The Rotunda mosaics illustrate the blending of two worlds, the Roman and Christian, and mark the genesis of Byzantine art. At the end of the 4th - 6th c., the Rotunda is converted into a Christian church. Then, the altar, the exterior perimeter arcade, and outbuildings are added. The church, dedicated to the Saints Asomati or Archangels, functioned in 1525-1591 as a metropolitan temple, while in 1591-1912, it was converted into a mosque with a minaret, the fountain, the mihrab, and the burial court of Hortaçi. After the earthquakes in 1978 and until 1991, restoration works were carried out on the monument under the control and supervision of the 9th Byzantine Antiquities Service, while the mosaics' maintenance was completed in 2008. The Rotunda, a registered historical, protected monument listed on the UNESCO World Heritage Sites, is the most emblematic monument of Thessaloniki.